दूर्घटनाको साक्षी बन्दा

असार १ गते, बिहानको साँढे पाँच मात्र भएको थियो । एकजना दाजुको मोटरसाइकलमा पछाडी बसेर माइतिघर बाट तिनकुने तिर जाँदै थिएँ । बबरमहल नाघेर बिजुलीबजारको पुल पुग्नै लाग्दा ठूला तौलको सामान खसेर भुईँमा बजारिए जस्तै एउटा ठूलो आवाजले तर्सायो । मोटरसाइकल पनि रोकियो । दाजुले भने – ‘जाउ त त्यो मान्छेलाई उठाइहाल ।’

के भएको हो अत्तोपत्तो छैन । दुइ जना मान्छे दुइतिर लडेका छन् । एकवटा साइकल र मोटरसाइकल पनि ढलिरहेको छ । लडेका मध्ये एकजनाको पूरै शरीर एकदम जोड–जोडले हल्लरहेको छ, हुरुक्कै हुने गरि । म तुरुन्त हिँडेर त्यो लडेको मान्छेलाइ समाउन पुगेँ र मेरो पुरै बलले उसको जीउलाइ उठाएँ । उसको हल्लिरहेको शरिरलाइ समाएरै थचक्क बसाएको थिएँ । पूर्ण रुपमा अचेत देखिने उनको शरीरलाई भर दिइरहँदा मनमा चिसो पस्यो ‘कतै यो मान्छे अन्तिम सास त फेरिरकेको त हैन ?’ उनको कान र कन्चटबाट रगत बगिरहेको थियो ।

लडेको अर्को मान्छेलाई बाटोमा हिँड्ने बटुवाहरूले उठाउँदै थिए । उनको पनि अनुहारमा नै रगत बगिरहेको थियो । अनि एकैछिनमा जम्मा भएको भिड मध्येबाट कसैले – ‘ल गाडी रोकेर तुरुन्त यिनीहरूलाइ अस्पताल पुर्‍याउँ त’ भने । अनि दुवै तिर बाट आवतजावत गरिरहेका गाडीलाई रोक्दै अनुरोध गरियो तर तिनीहरू ‘के भएछ ?’ भनि र्हेने, रोकिने तर घाइतेलाइ तुरुन्त अस्पतालसम्म पुर्‍याइदिन अनुरोध गर्दा ‘काममा जाँदैछु, व्यस्त छु’ भन्दै कुदाइहाल्ने मात्र देखिए ।

वानेश्वरतिरबाट एउटा प्रहरीको गाडी आयो । के भएछ भनि हेरेर त्यतिकै जान लागेपछि सबैले उनको गाडीमा नै घाइतेलाइ लैजान अनुरोध गर्दा हामी अन्तै ड्युटीमा हिँडेको र आफूले लान

नमिल्ने बताउँदै कतै फोन गरेजस्तो गर्दै त्यहाँबाट तुरुन्तै गइहाल्यो । बाटोमा गुडिरहेको एउटा ट्याक्सीलाइ घाइते लान अनुरोध गर्दा ‘घाइतेको जिम्मा तपाइँ लिने हो ?’ भन्दै प्रश्न गरेपछि सबैजना अवाक् भए । घाइतेलाइ अस्पताल लैजादाँ बाटोमै तलमाथि भएमा प्रहरी सोधखोजमा सबैभन्दा बढि दुःख यिनै चालकहरूले पाउँछन् भन्ने कुरा पो सुनियो । नेपालको कानुन पुलिसले जानुन् ।

मेरो पूरै बलले त्यो घाइतेको शरीरलाइ भर दिइरहँदा थाकिसकेको थिएँ । विस्तारै उनको शरीर हल्लिन भने कम भएको थियो । केही मानिसहरू आफन्तलाई फोन गरौँ भन्दै उनको मोबाइलमा हेरेर उनलाइ यो को हो भन्दै सोधे तर केही पनि बोल्न नसेका उनले टाउको मात्र हल्लाए । अनि उनको मोबाइलबाट फोन गर्दा कतै पनि फोन लागेन ।

एक छिनमा अर्को प्रहरीको गाडी आएर साईडमा रोकियो । अनि उनिहरु पनि त्यहाँका सर्वसाधारणले गरेजस्तै आवत–जावत गरिरहेका गाडीलाइ रोक्दै घाइतेलाइ लैजान अनुरोध गर्न पो थाल्छ त । सर्वसाधारण बीच कुरा उठ्यो – ‘प्रहरी त घाइतेलाइ आफ्नो गाडीमा लैजान मन गर्दैन भने अरुले मान्लान त ?’ प्रहरीको त्यो चर्तिकला पछि सबैले उनिहरुकै गाडीमा तुरुन्त लैजान अनुरोध गरेपछि बल्ल मैले भर दिएर समाइराखेको घाइतेलाई उनिहरूको गाडीमा राखे अनि अर्कोलाइ फेरी अर्कै गाडीमा राख्न लगाए ।

यो तस्वीरमा देखिए जस्तो दूर्घटना त क्षणक्षणमा भैराख्छन् शहरमा

अचेल शहरमा पलपलमा सडक दुर्घटना हुन थालेका छन् । ठूला सडकमा शिकारु चालकले सवारी चलाएर होस् वा सडकमा आफूलाइ दादा भन्ठान्ने केही सवारी चालक,अनि लापबार्हीपूर्वक मोटरसाइकलमा तिब्र गतिमा सवारी चलाउने चालकहरू यिनीहरुले गर्दा आफ्नो पनि र अरु यात्रुको पनि जीवन खतरामा पारेका छन् । त्यसैले सडक असूरक्षित बन्दै गएको छ । त्यसैले अचेल सडकदेखि डर लाग्न थालेको छ । हिँडेको ठाउँमा सुरक्षित पुगिने त हो ? मनमा एउटा संशय रहने गरेको छ ।

कुन ठूलो कुरा भयो र ?

केही समय अघि एक जना साथीलाई जरुरी पर्‍यो भनि केही रकम दिएको थिएँ । ‘दुइ–चार दिनमा एक ठाउँबाट पैसा आउनेवाला छ , म त्यो आउनेबित्तिकै तपाइँको रकम फर्काउँछु’ भनि दश हजार रुपैयाँ लिएर गएका थिए ।


हुन त उ म भन्दा बढी कमाउने मान्छे, तैपनि अहिले बाइक किन्नलाइ तत्काललाइ पैसा चाहिएकोले मागेको बताए । ‘फेरी त्यो बाइक अहिले सस्तोमा पाइएको छ पछि त्यति सस्तोमा पाइँदैन !’ उसले पटक पटक अनुरोध गर्‍यो । ‘म सँग पनि त पैसा कहाँ छ र ? दाजुलाइ माग्नुपर्छ । अनि फेरी उहाँलाइ त छिटै दिनुपर्छ नि मैले त ।’ मैले यसो भन्दा उसको जवाफ थियो–“त्यो त कुन ठूलो कुरा भयो र ? मेरो काम भैराखेको साइटबाट पैसा आउने वित्तिकै तिम्लाइ फर्काइहाल्छु नि ।” लौ, उसले फेरी साथीलाइ पनि विश्वास गरेन भनेर कतै चित्त दुखाउने पो हो की ? पछि मलाइ पनि आवश्वकता पर्‍यो भने उसले ऋण दिन सक्छ नि ! मेरो मनले यस्तै सोच्यो । अनि दुइ तिन हप्तामा फर्काइदिन्छु पनि त भनेको छ उसले ! यसरी मैले मसँग भएको दशहजार रुपैयाँ उसलाइ दिएको थिएँ ।

उसले पैसा लिएर गएको झण्डै एकमहिना सम्म पनि उसको नाक मूख देखिएन । नियत खराब भएको मान्छे होइन जस्तो लाग्थ्यो । के भएछ त्यस्तो ? गाउँतिर गएको होला ! बेला बेला गैराख्नुपर्छ उसलाइ । फर्केर आएपछि Contact गरिहाल्ला नि ! यस्तो सोचेर मैले पनि उसलाइ call गरिनँ । तर उ त झण्डै तिन चार महिना सम्म पनि सम्पर्कमा आएन त । फेरी म उनलाइ फोन गर्न थालेँ । फेरी पनि उसको उहि जवाफ ‘कुन ठूलो कुरा भयो र ?’ । धेरै पछि फोन गरेर हैरान पार्दा–पार्दा मैले एकैचोटि दिएको दश हजार रुपैयाँ किस्ताबन्दीमा करिब छ महिनामा असुल गरेँ । केही अघि एउटा काम आइलागेको थियो । मलाइ ‘यति काम सिध्याउनुस् , तपाइँलाइ यति पैसा दिन्छु’ भन्दै एकजनाले काम जिम्मा लाएको थियो । मैले जिम्मा लिएको काम पाँच दिनमै पूरा गरेको थिएँ । त्यसपछि मलाइ दिइने भनेको पारिश्रमिक लिनको लागि सम्पर्क गरेँ । उनलाइ जतिचोटि फोन गरेपनि आफू ‘मिटिङमा छु, पछि सम्पर्क गर्नुस्’ मात्र भनिरहन्थे । एक पल्ट उसैले मलाइ फोन गरे । ‘पक्कै अब चाहिँ पैसा देलान् जस्तो छ’ भनि दंग पर्दै कुरा गरेको त चुरो कुरो अर्कै रहेछ । “ हेर्नुस् , वसन्त जी अब फेरी यो काम आएको छ यसको पनि तपाइँलाइ यति दिइन्छ ” भन्दै लोभ मात्र पो देखाउँछन् त ! मलाइ भने जंग चलेको थियो अनि कराइहालेँ “के हो पहिलेको कामकै पैसा पाएको छैन फेरी अर्को काम ? सक्दिन गर्न ।” “हैन वसन्तजी, नरिसाउनुस् न ।

हेर्नुस्, हामीलाइ तपाइँको काम गर्ने तरिका मन पर्‍यो त्यसैले माथि हाम्रो Boss नै तपाइँलाइ नियमित काम दिन चाहनुभएको छ । तपाइँ चाहनुहुन्छ भने कामको लागि Agreement पनि गर्न सकिन्छ ।” ‘अहो नियमित काम पाइने !’ मनमनै दंग परेँ । ‘हुन्छ त्यसो भए Agreement पनि पहिले गरौँ न त ।’ उनी बोले– ‘ त्यो त कुन ठूलो कुरा भयो र ? अहिले Boss बाहिर गइरहनु भएको छ, उहाँ आए पछि त्यो भैहाल्छ ।’ नियमित काम पाउने आशमा म फेरी त्यो काम पनि गर्ने निर्णय गरेँ ।

दोस्रो पल्टको काम सिद्धिएको दश दिन पछि मैले नै सम्पर्क गरेर पैसा आउँदैछ की Agreement भनेर बुझ्ने प्रयास गरेँ । जवाफ उहि आयो –‘त्यो त कुन ठूलो कुरा भयो र ?’ तर यो जवाफ आएको हप्ता दिन पछि मात्र पहिलो कामको पैसा दिइयो तर जतिपल्ट Agreement को कुरा गरे पनि जवाफ भने त्यहि आउने गर्‍यो । त्यसपछि सोध्नै छोडेँ ।

यि र यस्ता भोगाइहरु पछि अब एउटा ज्ञान आएको छ । जसले सिधा जवाफ नदिइ कसैलाइ झुलाउने नियत राखेका हुन्छन् , त्यस्ताले दिने जवाफ यस्तै हुँदोरहेछ । त्यसैले अचेल कसैले मेरो सामु आएर “कुन ठूलो कुरा भयो र ?” भने पछि मेरो पारो तातिहाल्छ ।

चटक र क्रान्ति

- नर्मदेश्वर प्रधान

त्यस जादुगरले
झोलाबाट
क्रान्ति झिक्यो...
भोटो जात्रामा भोटोलाई झैँ उसले
चारै कुनाबाट देखायो....
म विस्मित,
मैले ताली बजाएँ....
खुब बजाएँ....
केही छिनपछि
उसले क्रान्तिलाई फेरी
खाली झोलामा राख्यो
उसको छूमन्तरले
क्रान्ति
झोलाभित्रै बिलायो
आफ्नो चमत्कारबाट
गर्वित
त्यो जादुगर,
उसले ताली बजायो, खुब बजायो
तर, यो पालि किन हो
मैले ताली बजाइनँ.....।

(नेपालभाषाका कविको यो कविता नागरिक दैनिकबाट साभार गरेको हूँ ।)

अपरिचित मलामी

नेवार समुदायमा कसैको मृत्यू भएको कुरा निरन्तर बजिरहने शोक धुनले जनाइरहेको हुन्छ । आमाले त्यसदिन मलाई छिमेकमा कोही खसेको जानकारी गराउनुभएको थियो । अनि भन्नुभएको थियो कि ‘आज तेरो बुबा जान भ्याउँदैन तँ नै मलामीसँग जानुपर्छ ।’

कसको मृत्यू भएको हो मैले चिनेको व्यक्ति होइन तर मलामी त जानुपर्ने भयो । ‘के गरेर जाने, म कस्तो मुद्रा बनाएर जानुपर्ला ? कसैको मृत्यूमा भावविह्वल त हुनुपर्ने हो तर अपरिचित मान्छेको मृत्यूमा शोक ? ठिकै छ अरु मलामीको पछि पछि जाने त होला नि ! के अप्ठेरो महसुस भइरहेको होला मेरो मनमा पनि ? ’

बाजा अगाडि लगाएर मृत शव लिएर मलामी अघि बढ्यो । घरबाट निस्कने बित्तिकै किर्तीपूरकै एकजना परिचित कलाकार दाजु देखेँ, उहाँले नै पहिले हात अघि बढाउनु भयो अनि उहाँ सँगै घाटको बाटो तर्फ अघि बढेँ । मैले सोध्नै परेन उहाँले नै मृत व्यक्तिबारे वर्णन गरिदिनुभयो । मृत व्यक्ति त्रिभूवन विश्वविद्यालयको पूराना कर्मचारी, साइनबोर्ड पेन्टर र समाजसेवी हुनुहुँदोरहेछ ।

म ति कलाकार दाजुको कुरा सुन्दै मलामी हिँडेका अरुका अनुहार पढ्न तिर लागेँ । कोही पनि शोकग्रस्त भएका या मृत व्यक्तिलाई सम्झिरहेका जस्ता लागेनन् । बरु अरु नै विषयमा आपसमा गफ लडाइरहेको पाएँ । कोही घाटको नजिक भइरहेको गोलभेँडा खेतीको कुरा गरिरहेका थिए भने कोही राजनैतिक गफ पनि लडाइरहेको पाएँ । म अक्क न बक्क परेँ । म त मृत मान्छेलाई चिन्दिन तर यिनीहरु त चिनेरै आए जस्ता लाग्थे तर पनि कसैको मूहारमा शोक झल्केको देखिनँ । यिनीहरु त आज कसैको मृत्यूमा मलामी बनेर जाँदा भोली अरु पनि आफ्नो मृत्यू हुँदा मलामी बनेर आउन् भनेर मात्र उपस्थिती जनाएका हुन् की जस्तो लाग्यो । खै किन हो मानिसहरू आफ्नो मृत्यू हुँदा धेरै मलामी पछि लगाउनुलाई प्रतिस्ठाकै विषय बनाउँछन् ।
अपरिचत मान्छेको मृत्यूमा शोक मनाएर म फर्किएँ ।

(यो लेख कुनै समुदायको संस्कारलाई व्यङ्ग्य गर्न लेखिएको होइन । केवल आफ्नो नितान्त व्यक्तिगत अनुभव मात्र समावेश गरेको हुँ ।)

आफ्नै आँखाको लयमा पढेपछि

करिब तिन महिना अघि नै हात परेको खगेन्द्र संग्रौला द्वारा लिखित "आफ्नै आँखाको लयमा" यसपाली दशैमा पढियो । यो उनको आत्मसंस्मरणात्मक निबन्ध संग्रह हो । अधिकांश पहिले नै दैनिक पत्रिकामा छापिसकेका र केही नयाँ निबन्धहरू यसमा समावेश छन् ।

यी आत्मसंस्मरणमा उनी निकै खुलेका लाग्छन् । बाबुछोराको सम्बन्ध, अविभावकिय संरक्षण दिने जेठो दाजुको सम्झना अनि जून हो वेवकूफका शिक्षक वामदेव सर र यस्तै उनले सँगत गरेका पात्रहरूको सटिक र खुलस्त वर्णनहरू यसमा समावेश छन् । खगेन्द्र संग्रौलाका आख्यानहरू पढ्न नपाएको धेरै भएको थियो । यि लेखहरू निबन्ध नै भए पनि उनको संवादात्मक र सरल भाषाशैलीले गर्दा यो पुस्तक पठनीय बनेको छ । यो पुस्तक अझ फूर्सद लिएर पढ्दा यसको मजा लिन सकिन्छ । कहिले पढ्दा-पढ्दै आँखा आँशुले भरिएर आउँछन् भने कहिले एक्लै खितिती हाँस्न मन लाग्छ ।

प्रस्तुत पुस्तकको केही अंश यहाँ समावेश गरेको छु ।

विश्वका दमनकारी दादाहरूलाइ त्यो विनाशकारी धक्का (ट्विन टावरमा भएको हमला) का अत्याचारी कारणहरू खोज्न चिन्ता छैन , ति त केवल हानिरहित मनुवाहरूका पुन्टे झोलामा बमसम खोज्न लगाउँदै अर्को विनाशाकारी धक्काको मूर्खतापूर्ण प्रतिक्षामा छन् ।

वेस्ट सेलर भनिने पुस्तक गुणवत्तामा वेस्ट नै हुन्छ भनी आँखा चिम्लेर नपत्याउनु, प्रायः यस्ता वेस्ट सेलरमा अतिरञ्जित विज्ञापन र व्यापारिक स्वार्थको मायावी लेप लगाइएको हुन्छ । केवल विक्रीको संख्या पुस्तकको श्रेष्टताको नापो होइन ।