Friday, June 30, 2017

गरिब परिवारमा किन हुन्छ लोग्नेस्वास्नी झगडा ?



एडोल्फ हिटलर  (Mein Kampf : मेरा संघर्ष बाट )


     कामबाट अचानक बेरोजगारी र बेरोजगारीबाट अचानक कामले आम्दानी र खर्चमा धेरै उतार चढाव हुने भएकाले मितव्ययिता र बुद्धिमतापूर्वक खर्च गर्ने मानिसहरूको बानी खत्तम भैसकेको हुन्छ । शरीर कहिले मजाले खाने र कहिले भोकै बस्नुपर्ने अवस्थासंग बानी परिसकेको हुन्छ । वास्तवमा भोकले  विवेकसम्मत खर्च गर्ने सबै किसिमका योजनाहरूलाई ध्वस्त बनाउँछ, विशेषगरी राम्रा दिनहरूमा जब पुनः रोजगारी पाइन्छ । अघाउजी खाएको बेलामा गरिएका कल्पनाहरू भोकको पिडामा सान्त्वना दिन काम लाग्छन् ।
     भोकले विवेकसम्मत खर्च गर्ने सबै किसिमका योजनाहरूलाई ध्वस्त बनाउँछ, विशेषगरी राम्रा दिनहरूमा जब पुनः रोजगारी पाइन्छ । भोकलाई सान्त्वना दिन पालिएका सपनाहरू इच्छामा परिवर्तन हुन्छ र इच्छा दुषित व्यवहारमा देखापर्छ जब फेरी काम पाउँछ त त्यसबेला आफ्नो आम्दानीलाई अनियन्त्रित तरिकाले खर्च गरेर आत्मसंयमका सबै खाले बन्धनहरूलाई तोड्दछ । यसरी खर्चलाई विवेकपूर्ण ढंगले मिलाउन नसक्दा उसको साप्ताहिक घरेलु बजेटमा अस्तव्यस्तता उत्पन्न हुन्छ । शुरुमा उसको १हप्ताको कमाईले ५ दिन धान्न सक्छ र पछिका क्रमहरूमा त्यो केवल ३दिनका लागि मात्र पर्याप्त हुन्छ र जसै बानी दोहोरिंदै जान्छ तब कमाइले मुस्किलले एकदिन मात्र खेप्न सक्ने हुन्छ र अन्तमा यही क्रम चलिरहेमा पुरै हप्ताको कमाइ एकै रातको मोजमा स्वाहा हुन्छ ।

     प्रायः तिनीहरूको घरमा स्वास्नी र साना नानीहरू हुन्छन् । परिवारै मिलेर हप्ताको कमाइ २३ दिनमै किनमेलमा सक्छन् । पैसा सकेपछि सबैजना सामूहिक व्रत बस्छन् । त्यसपछि स्वास्नी आँखा छलेर छिमेकीकहाँ केही उधारो लिन वा पसलेकहाँबाट ऋण चलाउन,घुम्न शुरु गर्छे ताकि साताको अन्त्यसम्म घर व्यवहार चलाउन सकियोस् । मध्यान्हमा उनीहरू सँगै बस्छन् , योजना बनाउंछन् आगामी तलव पाउने प्रतिक्षा गर्छन्,अहिले भोकै बसे पनि आगामी दिन टन्न खाने सपना देख्छन् । 
     आपतको चरमसिमा त छुन्छ जब लोग्ने हप्ताका शुरुबाटै मनपरी गर्न थाल्छ र स्वास्नी नानीहरूको कसम दिएर त्यसको विरोध गर्दछिन् । त्यसपछि त्यहाँ झगडा हुन्छ र लोग्ने परदेशी जस्तो भएर रक्सी खान थाल्छ र लोग्ने स्वास्नीमा परस्पर वैमनश्यता सृजना हुन्छ । त्यसपछि ऊ प्रत्येक शनिबार रक्सी धोकेर आउँछ र आफ्नो नानीहरूको अस्तित्व रक्षा गर्न स्वास्नीले केही पैसा पाउनको लागि लोग्नेलाई कारखानादेखि घरसम्मै खोज्न थाल्छे । जब आइतबार वा सोमबार लोग्ने खाली घर आउँछ तब त्यो दृष्य अति दर्दनाक हुन्छ ।

Wednesday, February 17, 2016

Carpooling : केही फरक अनुभुति



Carpool को ठ्याक्कै अर्थ के हो मला थाहा छैन । भारतले नाकाबन्दी लगाएपछि भएको इन्धन अभाव र त्यसबाट सार्वजनिक यातायातमा आवत-जावत गर्नेहरूला परेको मर्का कम गर्न नेपाली-नेपाली बीच देखिएको अद्वितीय एकताको रूपमा काठमाडुका सडकमा व्यापक भयो Carpool । निजी दुइपांग्रे र चारपांग्रे सवारी भएकाहरू घण्टौँ सम्म सार्वजनिक यातायात कुर्न वाध्य र फाट्टफुट्ट चलेका गाडीमा सास्तीपूर्ण आवतजावत गरिरहेका सर्वसाधारणला आफ्नो सवारीमा लिफ्ट दिन खुलेर प्रस्तुत भए ।
त्यस निम्ति फेसबुकमा Carpool liftmandu जस्ता पेजहरू बनाएरै लिफ्ट लिन र दिन थालियो , यी पेजहरू आफैमा कतिको प्रभावकारी रह्यो त भन्न सकिँदैन तर यिनमा भएको सक्रियताबाट एउटा कुरा प्रष्ट भयो - हामी नेपाली एक अर्काला परेको बेला मन फुकाएर सहयोग गर्न तयार छौँ ।

लिफ्ट लिन र दिनका लागी फेसबुकको अफरले काम गर्यो की गरेन थाहा भएन , तर नीजी सवारी भएकाहरू बस स्टप वरपर आएर कहाँसम्म जाने भनि सोध्दै लिएर जाने दृश्य साँच्चै नै सम्झना गर्न लायक क्षण छन् । यसबाट यस्तो हुन गयो की कसैला लिफ्ट नदिँदा आफू कतै स्वार्थी त देखिएन ? एक्लै यात्रा गर्नेहरूको भित्री मनमा कसैला लिफ्ट दिन नपाउँदा नमज्जा महसुस गरेको पनि देखियो । Black मा किनेको तेल अनि सर्वसाधारण लाइ लिफ्ट । लिफ्ट लिने र दिने कतिपय पात्र उभ्याएर साहित्यकारहरू साहित्य कोर्न पनि भ्याइसकेका थिए ।

यो पंक्तिकार आफै लिफ्ट दिन तम्सिँदाका केही पल यहाँ सम्झना गर्न खोज्दैछु ।
Carpooling - 1
गएको केही वर्ष अघिदेखि नै एकजना टन्न दाह्री पालेका विद्यार्थी नेता कहिले बल्खु त कहिले किर्तिपुर वरीपरी भेटिन्थे । अझै पनि भेटिन्छन् । उनला हेर्दा लाग्थ्यो यिनको काम नै लिफ्ट लिनु हो कहिले बल्खु देखि किर्तिपुर त कहिले किर्तिपुर देखि बल्खु । बस स्टप नजिकै चनाखा आँखाले कताबाट मोटरसाइकल आउँदैछ हेरिरहन्थे , आफ्नो नजिक आउनेबित्तिकै हातले इशारा गरेर रोक्न खोज्थे धेरैले रोकेर उनला लिएर जान्थे , केहीले रोक्थेनन् । यि महानुभावला सार्वजनिक यातायातमा होइन अरूको मोटरसाइकल पछाडि बसेकै बढि भेटिन्थ्यो ।

एकपल्ट यो पंक्तिकारले उनला लिफ्ट दिँदा सोधेको थिएँ – 'यसरी नै चलेको छ है ? ' उनी गम्भीर देखिन्थे । "चलेकै छ । अधिकांशले लिफ्ट दिएकै छन् ।" उनी भन्दै थिए- "हेर्नुस् लिफ्ट त्यस्ता मान्छे दिँदैनन् जो खराब काम गर्छन् र अरूबाट आफूला असुरक्षित महसुस गर्छन् । समाजमा अरूला दुःख दिनेहरू आफ्नो स्वार्थको लागि जे पनि गर्न सक्नेहरू लिफ्ट दिन तर्किन्छन् तर यहाँ तपाइँ जस्ता खुला दिल भएकाहरू नै धेरै छन् ।" यसो भन्दै उनले मला पनि फुर्क्याए ।

Carpooling - 2
एकपल्ट शहिदगेटमा किर्तिपुर जाने कोही हुनुहुन्छ भन्दै अफर गर्न थालेँ ।  मोटरसाइकल पछाडी सामान देखेपछि नजिक आइसकेकाहरू पनि फेरी बसको बाटो नै हेर्न थाले । एकजना महिला नजिक आइन् अनि पछाडी भएको सामान उनला काखमा लिन लगाएर उनला लिएर गएँ । सामान देखेर तर्केकाहरू वाल्ल परेर हेरिरहे ।


Carpooling - 3

कालीमाटीबाट एकजना युवती चढिन् । कुपण्डोलसम्म पुग्दा नपुग्दै रोक्ने इशारा गरिन्, रोकिदिएँ । अब झरेर उनी Thank u भन्न लागेकी होला भन्ठानेर  Welcome भन्न खोजेको मात्र के थिएँ पछाडि फर्केर हेरेको त उनी त सडक पारि पुगीसकिछन् ।
Carpooling - 4

शहिदगेटबाट एकजनाला किर्तिपुरसम्म लिइ आउँदा झर्नेबेला thank u  को बदलामा उनले कति पैसा लिनुहुन्छ दापो भनिन् । आफैला लाज लाग्यो हाय मैले कस्तीला लिफ्ट दिएछु ।

Carpooling - 5

बिहानको समय ५ बजेतिर किर्तिपुरबाट बल्खु हुँदै रत्नपार्क जाने गाडी १५ / १५ मिनेटमा छुट्छ, नाकाबन्दीताका पनि यो नियमित थियो । दिउँसो बरू चढ्न गाह्रो थियो तर बिहान सजिलै चढ्न सकिन्थ्यो । सार्वजनिक गाडी चढ्न सकिने समयमा लिफ्ट नदिउँ जस्तो लाग्दो रहेछ । तर कोही मान्छे अचम्मका हुँदा रहेछन् हातको इशाराले रोक्छन् , म कहाँ जाँदैछु नसोधी सिधै चढ्छन् । उनीकहाँ जाँदैछन् सोध्छु । म जानुपर्ने त कालीमाटी सम्म हो , तपाइँ जहाँसम्म जानुहुन्छ त्यहिँ रोकिदिनुहोस् । म त कालीमाटी जानैपर्दैन भन्छु । उनी भन्छन्- तपाइँ जहाँ बाट लानुहुन्छ म मिलाएर झर्छु तपाइँलाइ  अफ्ठ्यारो बनाउँदिन पो दिन्छ, म त ट्वाँ 

जे होस् नाकाबन्दी पछि शहरमा देखिएको सहयोगी भावना एक अर्कामा सदा कायम रहोस् जय Carpooling .

Wednesday, July 1, 2015

कहाँ पढ्दा ठिक ? कलेज कसरी रोज्ने ?



S.L.C. पास भएपछि अबको पढार्इ कहाँ, के विषय लिएर गर्ने ? यो प्रश्नले प्रत्येक साल विद्यार्थी र अभिभावक लार्इ तनावमा ल्याउँछ भने शैक्षिक माफियालार्इ दशैँ ल्याउँछ..।
यहि तनावमा एकजना गुरू (+2 मा ट्यूसन पढाउने सर) यसपाली S.L.C. दिएर बसेकी एक छात्रालार्इ अब के गर्ने, कहाँ पढ्ने सल्लाह दिँदैछन् , हामी सुनिरहेछौँ ‍। कस्ता छन् सल्लाह तपाइँ पनि पढ्नुहोस् ।
तस्वीर साभार- नागरिक दैनिक ।

Ø  साथीहरूले जहाँ पढ्छन् त्यहीँ पढ्छु भनेर पछी लाग्ने बेला यो होइन , घरको आर्थिक अवस्था कस्तो छ त्यो पनि ख्याल गर्नुपर्छ.....
Ø  यो मात्र दुर्इ वर्षको पढार्इ भएकोले यसपछिको लागि बरू लगानी छुट्याइ राख्ने तर +2 पढ्न धेरै खर्च नगर्नु...
Ø  मलार्इ त के छ र जुनसुकै +2 मा मैले students recommend गरेपनि एक जना बापद दुर्इ हजार रूपैँयाँ कमिशन दिन्छन् ।
Ø  के गर्ने सरकारी स्कूलबाटै S.L.C. दिएर आएका भए पनि सामुदायिक +2 मा पढ्न रूचाउँदैनन् विद्यार्थीहरू। वास्तवमा दुर्इ वर्षको +2 पढार्इ त सामुदायिक कलेजमै पढ्दा पनि हुने हो ।
Ø  एउटा कलेजमा फर्म भर्दैमा त्यहिँ नै पढ्नुपर्छ भन्ने पनि छैन । बजारमा सपिङ गर्दा एउटा मात्र पसलबाट सबै सामान किन्ने गरिन्छ र ? बजारमा जुन पसलको सामान टिकाउ, सस्तो छ, आफूलार्इ चित्त बुझ्छ त्यहिँ किन्ने हो । कलेज पनि एउटामा मात्र पसेर final decision नलिनु ।
Ø  अहिले सुरूवातमा निशुल्कः वा Heavy Discount भनिए पनि पछि गएर विभिन्न बाहानामा पैसा बढाउन सक्छन् +2 को भर हुन्न । त्यसैले Monthly fee मा कति % Discount भनेर सोध्ने नै होइन, वर्ष भरी जम्मा कति हजार लिनुहुन्छ ? भनेर कलेज सँग bargaining गर्न सके राम्रो । उधारो अश्वासनको पछि नलाग्नु ...